Salony Optyczne Wrzos

Charakterystyka stożka

Pomiary z iProfilera standardowej rogówki i ze stożkiem.

Rogówka standardowa	Stożek rogówki
Ocular Wavefront (aberrometria oka całkowitego) Łączy rogówkę + aberracje wewnętrzne (soczewka). Total RMS: 0.77 µm HO RMS: 0.23 µm Wnioski: Aberracje całego oka również niskie. Kontakt między refrakcją a topografią zgodny — brak nieregularności widzenia, jak przy KC.	Co widać w stożku: Total RMS wysoki, LO (low order = sfera + cylinder) również wysoki. HOA podwyższone. Charakterystyczna przewaga coma nad sferyczną aberracją. Astygmatyzm często nieregularny → cylinder nie pokrywa w pełni zmian. W stadium początkowym: Wczesny KC (stożek rogówki) może mieć całkowity wavefront prawie prawidłowy, jeśli soczewka wewnętrzna częściowo „maskuje” wady rogówki. Jednak coma zwykle lekko rośnie.
Zernike Table (tabela współczynników Zernike) HO RMS = 0.23 µm → rogówka bardzo regularna Brak asymetrii charakterystycznej dla KC astygmatyzm mały, regularny, wartości Zernike’go pasują do wartości keratometrycznych. vertical coma (Z3,-1) 0.135 µm → bardzo nisko spherical aberration (Z4,0) +0.111 µm → w normie trefoil (Z3,3 / Z3,-3) –0.025 µm i –0.117 µm → minimalne wartości. Profil Zernike’go w tym przypadku jest książkowym przykładem rogówki zdrowej pod względem KC.	Typowe dla stożka: Duże wartości: – Z(3,-1) – vertical coma (tutaj -2.283 µm → klasyczny stożek dolny), – Z(3,3) – trefoil, – Z(2,2) i Z(2,-2) – astygmatyzm nieregularny. Z(4,0) (spherical aberration) często bardziej ujemna. W stadium początkowym: Minimalnie podwyższona coma (jedno z najczulszych oznak). Trefoil może pojawiać się wcześniej niż steepening na mapach krzywizny.
Corneal Wavefront (aberrometria rogówkowa 2D) Total RMS: 0.58 µm HO RMS: 0.23 µm – bardzo nisko Dominujące wartości: minimalny trefoil, minimalna coma Wnioski: Wszystkie aberracje mieszczą się w normach. Coma jest niewielka (+0.135 µm pionowa), ale nie przekracza wartości podejrzanych (>0.3–0.4 µm). 3D wavefront prezentuje gładką powierzchnię, bez zniekształceń charakterystycznych dla KC. Na co zwrócić uwagę: → HOA bardzo niskie → rogówka regularna. → Coma minimalna → brak sygnałów stożka.	Co widać w stożku: Wyraźnie podwyższone coma, szczególnie vertical coma (Z3,-1) i horizontal coma (Z3,1). HOA (High Order Aberrations) znacznie powyżej normy (tu HO RMS = 3.00 µm → bardzo dużo). Wavefront wygląda jak przechylona „górka” – nieregularna powierzchnia. W stadium początkowym: HOA minimalnie podwyższone: HO RMS np. 0.5–1.0 µm. Pierwszy objaw: zwiększona coma pionowa – nawet przy normalnych mapach krzywizny. W FFKC (forme fruste KC) fala rogówkowa potrafi być jedynym parametrem nieprawidłowym.
Corneal Wavefront (aberrometria rogówkowa 3D) Powierzchnia jest wklęsła bo jest astygmatyzm 1,0 cyl	Co widać w stożku: HOA (High Order Aberrations) znacznie powyżej normy (tu HO RMS = 3.00 µm → bardzo dużo). Wavefront wygląda jak przechylona „górka” – nieregularna powierzchnia. W stadium początkowym: HOA minimalnie podwyższone: HO RMS np. 0.5–1.0 µm. Pierwszy objaw: zwiększona coma pionowa – nawet przy normalnych mapach krzywizny. W FFKC (forme fruste KC) fala rogówkowa potrafi być jedynym parametrem nieprawidłowym.
Corneal Wavefront (aberrometria rogówkowa tabela)	Co widać w stożku: Wyraźnie podwyższone coma, szczególnie vertical coma (Z3,-1) i horizontal coma (Z3,1). HOA (High Order Aberrations) znacznie powyżej normy (tu HO RMS = 3.00 µm → bardzo dużo). W stadium początkowym: HOA minimalnie podwyższone: HO RMS np. 0.5–1.0 µm. Pierwszy objaw: zwiększona coma pionowa – nawet przy normalnych mapach krzywizny. W FFKC (forme fruste KC) fala rogówkowa potrafi być jedynym parametrem nieprawidłowym.
W krzywiznach (axial, tangential) skala jest w dioptriach (D) – to miara krzywizny / mocy. Wnioski: Kształt symetryczny, bez śladu „łzy” ani lokalnego steepeningu. Krzywizny: Steep K 42.67 D, Flat K 42.09 D – wartości typowe. Astygmatyzm: 0.58 D – minimalny, regularny. Brak asymetrii góra–dół. Centralna strefa jednolita kolorystycznie (żółto-zielona). Co należy zauważyć: → Brak inferior steepening. → Brak czerwonych, gorących punktów lokalnych. → Mapa charakterystyczna dla rogówki regularnej.	Co widać w stożku: Klasyczny wzór “łezki / hot spot”: centralnie/nieco dolno-centralnie obszar czerwony (bardzo strome K). Wyraźna asymetria góra–dół: dolna część bardziej stroma. Dwa parametry zwykle zawyżone: – Steep K (często >47D), – Astygmatyzm nieregularny (różnica >1.5D, tutaj np. 1.76D). W stadium początkowym: Ognisko czerwieni jest mniejsze, słabiej odgraniczone. Steep K może być tylko lekko podwyższony (45–46D). A-I asymetria (inferior steepening) może być obecna, lecz delikatna: ΔK między górą a dołem np. 0.8D. Czasem obraz wygląda prawie normalnie – axial map bywa najmniej czuła we wczesnym stadium stożka.
W krzywiznach (axial, tangential) skala jest w dioptriach (D) – to miara krzywizny / mocy. Wnioski: Mapa jest jednolita, bez punktowego steepeningu. Brak ostrego „hot spotu”, który byłby sygnałem KC. Powierzchnia wygląda „gładko” — bez gwałtownych przejść kolorów. Na co zwrócić uwagę: → Mapa tangencjalna w KC pokazuje ostre, małe ognisko stromizny — tutaj go nie ma. → Rogówka jest regularna i symetryczna.	Najbardziej czuła mapa na wczesny stożek. Co widać w stożku: Stożek jest wyraźny jako mała, bardzo stroma plamka (intensywna czerwień) dokładnie w miejscu szczytu stożka. Obraz jest bardziej „szczegółowy” niż axial – pokazuje prawdziwy punktowy steepening. W stadium początkowym: Mały lokalny steepening (kilka mm²). Czerwień może nie być intensywna – często żółto-zielone ognisko, ledwo sugerujące stożek. Mapa tangencjalna pokaże asymetrię szybciej niż axial. Pierwszy objaw stożka, często: asymetria przy dolnej obwódce, punktowy steepening.
ELEVATION MAP — ocena względem BFS Fit Zone: 5.0 mm Wnioski: Elewacja w centrum: niewielkie wartości, w większości w granicach ±5 µm. Brak lokalnego wypuklenia w dolnej części. Δ (delta) w strefie optycznej nie przekracza typowych wartości normatywnych (<20 µm). Best Fit Sphere 7.95 mm → spokojna, regularna rogówka. Na co zwrócić uwagę: → Brak jakiegokolwiek uniesienia punktowego (w KC wczesnym +15–30 µm). → Δ niski → brak ektazji. Na Elevation Map widzisz nie krzywiznę rogówki, lecz różnicę wysokości między rzeczywistą powierzchnią rogówki a powierzchnią referencyjną (najczęściej BFS – Best Fit Sphere, czyli najlepiej dopasowana sfera). Skala kolorów (75 → –35) i opis „1 µm” lub „5 µm” to skok skali, oznaczają o ile mikrometrów rogówka odstaje od tej sfery – dodatnio lub ujemnie.	Pokazuje różnicę między rogówką pacjenta a powierzchnią referencyjną (najczęściej BFS – Best Fit Sphere). Co widać w stożku: W obszarze stożka elevacja dodatnia (kolory ciepłe) – wypukłość nad BFS. (tam gdzie jest trójkąt) W części przeciwnej elevacja ujemna (niebieskie). Wyraźny punkt „wybicia rogówki” – typowy dysk czerwieni lub żółci. BFS często jest większy (np. Best Fit Sphere 7.1 mm → bardziej płaska sfera, bo musi „pomieścić” stromy stożek). W stadium początkowym: Niewielka dodatnia elewacja: +5 do +10 µm (norma zwykle do ok. +8 µm). Wczesny KC może wymagać porównania: różnica w max/min elevation >10–15 µm zaczyna być podejrzana. Skala kolorów: 75 do –35 To wartości elewacji w mikrometrach (µm). Wartości dodatnie (np. +30, +50, +75 µm) Rogówka jest wydęta przed sferę referencyjną. Kolory: żółty–pomarańczowy–czerwony → większe uniesienie. Wartości ujemne (np. –10, –25, –35 µm) Rogówka jest zapadnięta względem sfery, czyli znajduje się „pod” powierzchnią BFS. Kolory: zielony–niebieski–fioletowy. Wartości rzędu +75 µm są bardzo wysokie i typowe dla wyraźnych stożków.
Ring Image (obraz pierścieni Placido) Wnioski: Pierścienie koncentryczne, równomierne, bez „pociągnięcia” w żadną stronę. Brak deformacji lokalnych. Szerokość pierścieni równomierna na całym obwodzie. Na co zwrócić uwagę: → Najprostszy sygnał: pierścienie są okrągłe, czyli powierzchnia rogówki jest regularna. → Brak nieregularnego astygmatyzmu.	Co widać w stożku: Pierścienie zdeformowane, asymetrycznie rozciągnięte w kierunku wypukłości stożka. Koncentryczność zaburzona – owal zamiast koła. Czerwone overlay’e nie pokrywają idealnie pierścieni. W stadium początkowym: Jedynie delikatne rozciągnięcie lub nieidealna regularność pierścieni. Nierówna szerokość pierścieni w części dolnej. Często subtelna cecha: „płynięcie” pierścieni ku dolowi.

Jak rozpoznać stożek rogówki w stadium bardzo wczesnym (praktyczne checklisty)

---

1. Najwcześniejsze sygnały na topografii

• Asymetria inferior–superior (I–S) > 1.2 D.
• Lokalny steepening na mapie tangencjalnej.
• Elewacja dodatnia +8–12 µm w obszarze podejrzanym.
• Astygmatyzm nieregularny, cylinder niezgodny z retinoskopią / autorefraktorem.
• Niepełna zgodność pomiarów keratometrii między urządzeniami.

2. Najwcześniejsze sygnały na aberrometrii

• Vertical coma wyższa niż średnia dla populacji.
• Wzrost HOA RMS > 0.5–0.7 µm.
• Trefoil podwyższony.

3. Najwcześniejsze sygnały w obrazie pierścieni

• Minimalne zniekształcenia pierścieni w części dolnej.
• Nieidealna symetria okręgów.
• Niewielkie „ściągnięcie” ku jednej stronie.

Elevation map

Elevation mierzy różnicę w trzecim wymiarze (Z-axis) – czyli „wysokość” punktu rogówki względem powierzchni referencyjnej.
Ta wartość zawsze wyrażana jest w mikrometrach, bo struktura rogówki ma grubość ok. 500–560 µm, a deformacje klinicznie istotne to kilkanaście µm.

Dlaczego Elevation Map jest taka ważna w stożku?

Bo keratoconus to wypukłość przedniej powierzchni rogówki, której:

• krzywizna (dioptrie) może wyglądać jeszcze prawie normalnie,
• ale elewacja (µm) już pokazuje wychylenie o kilka–kilkanaście mikrometrów.

Stąd Elevation Map jest jednym z najczulszych narzędzi do wykrywania KC wczesnego, zwłaszcza po analizie:

• maksymalnej elewacji przedniej i tylnej,
• różnicy między najwyższą a najniższą elewacją,
• lokalizacji ogniska dodatniej elewacji (najczęściej dolno-centralnie).

Porównanie: normalna rogówka vs. rogówka stożkowa na mapach elevacyjnych

1. Wygląd ogólny mapy

Rogówka normalna:

• Obraz symetryczny, niemal okrągły.
• Kolory ułożone w sposób płynny i równomierny.
• Brak nagłych zmian wysokości.

Rogówka stożkowa:

• Wyraźna asymetria góra–dół.
• Ognisko intensywnych kolorów (żółty–czerwony) w części dolnej lub dolno-skroniowej.
• Strefa „dołka” (niebieska) po stronie przeciwnej — kompensacja BFS.

---

2. Elewacja maksymalna (wartości dodatnie)

To różnica wysokości rogówki „nad” powierzchnią BFS.

Rogówka normalna:

• Maksymalna elewacja: 0–10 µm.
• Wartości zwykle niskie i skoncentrowane w centrum.
• Rozkład symetryczny.

Rogówka stożkowa:

• Elewacja: +20–80 µm (w zaawansowanych nawet powyżej +100 µm).
• Punkt maksymalnej elewacji przesunięty ekscentrycznie, w kierunku stromej części rogówki.
• Wyraźna, lokalna „górka”.

Co dzieje się w stożku wczesnym:

• Elewacja rośnie do +12–20 µm.
• Ognisko dodatniej elewacji mały, ale przesunięty ku dołowi.

---

3. Elewacja minimalna (wartości ujemne)

To obszary rogówki „pod” powierzchnią BFS.

Rogówka normalna:

• Minimalna elewacja: –5 do –10 µm.
• Mała różnica między max a min.

Rogówka stożkowa:

• Bardzo niskie wartości: –20 do –40 µm i więcej.
• Silne „wciągnięcie” po stronie przeciwnej do stożka.
• Układ bardziej eliptyczny lub zdeformowany.

W stożku wczesnym:

• Minimalna elewacja często tylko delikatnie pogłębiona (–12 do –15 µm).
• Różnica jednak przekracza zakres normy.

---

4. Rozkład kolorów

Rogówka normalna:

• Dominują kolory zielony–jasny żółty (blisko zera).
• Mapę cechuje koncentryczna regularność wokół centrum.

Rogówka stożkowa:

• Silna koncentracja czerwieni / pomarańczu w jednym ognisku.
• Wyraźne przejście z czerwieni → żółci → zieleni → niebieskiego na niewielkim obszarze (gwałtowna zmiana wysokości).
• Mapa jest „przechylona” – kolorystycznie przesunięta.

W KC wczesnym:

• Ognisko żółte/zielone może być subtelne, ledwie odróżnialne.
• Kolory po stronie dolnej minimalnie cieplejsze niż po górnej.

---

5. Lokalizacja stożka (pattern)

Rogówka normalna:

• Centrum elewacji pokrywa się z optycznym centrum.
• BFS dopasowuje się równomiernie.

Rogówka stożkowa:

• Stożek prawie zawsze decentralny – najczęściej dolno-centralny.
• BFS „odstaje”, więc tworzy się duża różnica między centralnym a dolnym obszarem.
• Wartość BFS (promień w mm) zwykle rośnie (bardziej płaska sfera), bo musi „objąć” stromy stożek.

---

6. Różnica między max a min elewacją

To jeden z najważniejszych parametrów klinicznych.

Rogówka normalna:

• Δ elewacji: 10–20 µm.
• Zmiana łagodna.

Rogówka stożkowa:

• Δ elewacji: 40–120 µm.
• Duża różnica świadczy o wypiętrzeniu w jednym miejscu i „zapadnięciu” w drugim.

Stożek wczesny:

• Δ często 25–35 µm, czyli wartości graniczne — w połączeniu z innymi znakami to już czerwone światło.

---

7. Geometria BFS / BFTA (Best Fit Sphere / Toric Asphere)

Rogówka normalna:

• BFS dobrze dopasowany → niewielkie odchylenia.
• BFS promień ok. 7.6–8.0 mm.

Rogówka stożkowa:

• BFS musi „spłaszczyć się”, by objąć stromy obszar → zwykle promień 7.0 mm lub mniej.
• Duże różnice po zmianie z BFS na BFTA ujawniają nieregularność.

Cecha	Normalna rogówka	Stożek rogówki
Elewacja maksymalna	0–10 µm	20–80 µm
Elewacja minimalna	–5 do –10 µm	–20 do –40 µm
Δ elewacji	10–20 µm	40–120 µm
Kolory	Symetryczne, łagodne	Ognisko czerwieni/pomarańczu, asymetria
Lokalizacja	Centralna	Dolno-centralna / skroniowa
BFS	Równy, stabilny	Wyraźnie spłaszczony
Asymetria	Minimalna	Silna góra–dół
Wykrywalność KC wczesnego	Trudna	Małe żółto–zielone ognisko, Δ>25 µm

Jak liczyć Δ prawidłowo?

1. Odczytaj maksymalną elewację w obrębie strefy optycznej (Fit Zone) — zwykle widoczna jako okrąg o średnicy ok. 5mm.
2. Odczytaj minimalną elewację w tej strefie, również tylko wewnątrz BFS.
3. Zastosuj wzór:

Δ = max(µm w strefie optycznej) – min(µm w strefie optycznej)

Wg poniższej mapy będzie to: Delta=70-(-30) = 100µm
Jeśli nie patrzeć na obrzeża to będzie: 20-(30) = 50µm (też w zakresie KC)

CHECKLISTA SZYBKIEJ OCENY STOŻKA ROGÓWKI

KROK 1 — Ocena map krzywizny (Axial / Tangential Curvature)

1. Asymetria góra–dół (inferior steepening)

• Czy dolna część jest wyraźnie bardziej stroma (cieplejsze kolory) niż górna?
• Różnica > 1.2 D = podejrzenie stożka.
• Różnica > 1.5–2.0 D = silne podejrzenie stożka.

2. Lokalny „hot spot”

• Małe, intensywne ognisko czerwieni/żółci?
  – na axial → bardziej rozmyte,
  – na tangential → punktowe, ostre (najczulsza mapa).
• Lokalizacja zwykle: dolno-centralna / dolno-skroniowa.

3. Kształt wzoru

• Czy wzór przypomina łzę, język ognia, łezkowaty stożek?
• To typowe dla KC.

---

KROK 2 — Ocena mapy Elevation Map (BFS 5.0 mm)

(iProfiler pokazuje mapę elewacyjną względem BFS, choć nie jest to pełna tomografia)

4. Ognisko dodatniej elewacji

• Czy w strefie optycznej (5 mm) występuje lokalne uniesienie w kolorach żółty–czerwony?
• Typowy zakres dla KC: +20 do +40 µm (w strefie 5 mm).

5. Ognisko ujemnej elewacji (kontr-strona)

• Czy po przeciwnej stronie widoczny jest obszar niebieski (zapadnięcie)?

6. Delta elewacji (Δ)

Policz tylko w Fit Zone 5 mm:
Δ = max elewacja – min elewacja (w strefie optycznej)
Interpretacja:

• <20 µm → norma
• 20–25 µm → podejrzenie
• 25–35 µm → KC wczesny
• >35 µm → KC pewny

---

KROK 3 — Ocena Ring Image (Placido)

7. Czy pierścienie są regularne?

• Symetria = norma
• Zniekształcenia, nieregularności, rozciągnięcie w jedną stronę = KC

8. Czy pierścienie „uciekają” ku dołowi?

• Oznacza lokalny steepening.

9. Szerokość pierścieni

• Nierówna szerokość → nieregularność powierzchni rogówki.

---

KROK 4 — Aberrometria Wavefront (Ocular / Corneal)

10. HOA RMS

• HOA RMS > 0.9–1.0 µm → podejrzenie
• HOA RMS > 1.5 µm → bardzo silne podejrzenie
• HOA RMS > 2.0–3.0 µm → typowe dla KC

11. Coma (Z3,-1 i Z3,1)

Najczulszy wskaźnik stożka rogówki.

• Vertical coma (Z3,-1) duże ujemne → KC dolny
• Horizontal coma (Z3,1) → KC boczny
  Granice:
• 0.3–0.4 µm → podejrzenie
• 0.5–0.8 µm → KC pewny
• 1.0 µm → zaawansowany KC

12. Trefoil (Z3,3 / Z3,-3)

• Podwyższony trefoil często towarzyszy nieregularności powierzchni.

---

KROK 5 — Parametry keratometryczne

13. Steep K

• 47.0 D → podejrzenie stożka
• 48.0 D → KC pewny
• 50.0 D → KC zaawansowany

14. Astygmatyzm nieregularny

• Cylinder > 1.75 D i niespójny z autorefrakcją → podejrzenie
• Cylinder > 2.5 D → KC bardzo podejrzany

---

KROK 6 — Szybka diagnoza (30–60 sekund)

Stożek możliwy, jeśli:

• ≥ 2 czerwone punkty z listy
  Stożek prawdopodobny, jeśli:
• ≥ 3–4 czerwone punkty
  Stożek pewny, jeśli:
• ≥ 5–6 czerwonych punktów + duża coma / HOA

Czerwone punkty to:

• inferior steepening,
• lokalny „hot spot”,
• Δ > 25 µm,
• HOA RMS > 1.5 µm,
• coma > 0.5 µm,
• Steep K > 47 D,
• nieregularne pierścienie Placido.