Charakterystyka stożka
Pomiary z iProfilera standardowej rogówki i ze stożkiem.
| Rogówka standardowa | Stożek rogówki |
|---|---|
 |  |
| Ocular Wavefront (aberrometria oka całkowitego) Łączy rogówkę + aberracje wewnętrzne (soczewka). Total RMS: 0.77 µm HO RMS: 0.23 µm Wnioski: Aberracje całego oka również niskie. Kontakt między refrakcją a topografią zgodny — brak nieregularności widzenia, jak przy KC. | Co widać w stożku: Total RMS wysoki, LO (low order = sfera + cylinder) również wysoki. HOA podwyższone. Charakterystyczna przewaga coma nad sferyczną aberracją. Astygmatyzm często nieregularny → cylinder nie pokrywa w pełni zmian. W stadium początkowym: Wczesny KC (stożek rogówki) może mieć całkowity wavefront prawie prawidłowy, jeśli soczewka wewnętrzna częściowo „maskuje” wady rogówki. Jednak coma zwykle lekko rośnie. |
 |  |
| Zernike Table (tabela współczynników Zernike) HO RMS = 0.23 µm → rogówka bardzo regularna Brak asymetrii charakterystycznej dla KC astygmatyzm mały, regularny, wartości Zernike’go pasują do wartości keratometrycznych. vertical coma (Z3,-1) 0.135 µm → bardzo nisko spherical aberration (Z4,0) +0.111 µm → w normie trefoil (Z3,3 / Z3,-3) –0.025 µm i –0.117 µm → minimalne wartości. Profil Zernike’go w tym przypadku jest książkowym przykładem rogówki zdrowej pod względem KC. | Typowe dla stożka: Duże wartości: – Z(3,-1) – vertical coma (tutaj -2.283 µm → klasyczny stożek dolny), – Z(3,3) – trefoil, – Z(2,2) i Z(2,-2) – astygmatyzm nieregularny. Z(4,0) (spherical aberration) często bardziej ujemna. W stadium początkowym: Minimalnie podwyższona coma (jedno z najczulszych oznak). Trefoil może pojawiać się wcześniej niż steepening na mapach krzywizny. |
 |  |
| Corneal Wavefront (aberrometria rogówkowa 2D) Total RMS: 0.58 µm HO RMS: 0.23 µm – bardzo nisko Dominujące wartości: minimalny trefoil, minimalna coma Wnioski: Wszystkie aberracje mieszczą się w normach. Coma jest niewielka (+0.135 µm pionowa), ale nie przekracza wartości podejrzanych (>0.3–0.4 µm). 3D wavefront prezentuje gładką powierzchnię, bez zniekształceń charakterystycznych dla KC. Na co zwrócić uwagę: → HOA bardzo niskie → rogówka regularna. → Coma minimalna → brak sygnałów stożka. | Co widać w stożku: Wyraźnie podwyższone coma, szczególnie vertical coma (Z3,-1) i horizontal coma (Z3,1). HOA (High Order Aberrations) znacznie powyżej normy (tu HO RMS = 3.00 µm → bardzo dużo). Wavefront wygląda jak przechylona „górka” – nieregularna powierzchnia. W stadium początkowym: HOA minimalnie podwyższone: HO RMS np. 0.5–1.0 µm. Pierwszy objaw: zwiększona coma pionowa – nawet przy normalnych mapach krzywizny. W FFKC (forme fruste KC) fala rogówkowa potrafi być jedynym parametrem nieprawidłowym. |
 |  |
| Corneal Wavefront (aberrometria rogówkowa 3D) Rogówka jest optycznie regularna, bez cech stożka rogówki ani istotnej nieregularności. Widoczny kształt 3D odpowiada łagodnej, globalnej deformacji niskiego rzędu, a nie patologii. 1) Kształt powierzchni 3D – Powierzchnia ma postać gładkiej, ciągłej bryły bez ostrych lokalnych wypiętrzeń. – Brak punktowej „górki” (apexu) typowej dla KC. – Brak skręcenia/komety charakterystycznej dla dominującej comy. Wniosek: brak lokalnej ektazji; geometria jest globalnie regularna. 2) Aberracje wysokiego rzędu (HOA) – HO RMS = 0.23 µm → bardzo niskie. – Przy takich wartościach jakość optyczna rogówki jest dobra, a wpływ HOA na widzenie minimalny. Kontrast szkoleniowy: w KC HO RMS zwykle >1.0–1.5 µm (często 2–3 µm). 3) Aberracje niskiego rzędu (LOA) – LO RMS = 0.53 µm → zgodne z niewielką, regularną wadą. – Cylinder –1.06 D @14° – mały, stabilny, łatwy do korekcji. Wniosek: dominują aberracje niskiego rzędu, bez nieregularności. 4) Coma i trefoil (implikacje z 3D) – Brak asymetrycznej „komety” na 3D → coma niska. – Brak „pofałdowań” → trefoil niski. Wniosek: brak sygnałów typowych dla KC i zmian pourazowych/zapalnych. 5) Czy to jest tilt? – Kształt nie jest czystą pochyloną płaszczyzną (rampą), ale łagodną bryłą wynikającą z LOA. – Przy niskich HOA ewentualny niewielki skos nie ma znaczenia klinicznego. Wniosek: brak istotnego tiltu o znaczeniu praktycznym. 6) Co to oznacza klinicznie – Rogówka zdrowa, regularna optycznie. – Bardzo dobra prognoza widzenia w okularach jednoogniskowych i progresywnych. – Jeśli pacjent zgłasza objawy (halo, zmęczenie), przyczyna raczej poza rogówką (np. film łzowy, soczewka wewnętrzna, ustawienie oprawy). Jednozdaniowe podsumowanie szkoleniowe – „Gładka bryła 3D, niskie HOA i brak lokalnych deformacji — rogówka regularna, bez cech stożka.” | Co widać w stożku: Mapa Corneal Wavefront 3D przedstawia klasyczny obraz oka ze stożkiem rogówki (KC): dominują aberracje wysokiego rzędu, przede wszystkim coma, co tworzy asymetryczną, skręconą bryłę zamiast gładkiej powierzchni. Liczby po prawej stronie jednoznacznie potwierdzają patologię. Co dokładnie widać na tym 3D (i dlaczego to KC) 1) Kształt bryły – Asymetryczna „górka” + sąsiadujące zapadnięcie → lokalna deformacja, nie globalny skos. – Powierzchnia jest skręcona (brak osiowej symetrii), co odpowiada dominującej comie. – To nie jest tilt (tilt byłby płaską rampą). Wniosek: lokalna ektazja rogówki. 2) Aberracje wysokiego rzędu (HOA) – twarde dane – HO RMS = 3.00 µm → ekstremalnie wysokie. – Total RMS = 3.68 µm → znaczna degradacja jakości obrazu. Dla porównania: – oko zdrowe: HOA ~0.2–0.4 µm, – KC: często >1.5–2.0 µm (tu: 3.0 µm). 3) Coma jako główny „silnik” obrazu – Kształt 3D odpowiada silnej comie (najczęściej pionowej w KC). – To tłumaczy objawy: smużenie, cienie, „duchy”, spadek kontrastu, zwłaszcza nocą. 4) Aberracje niskiego rzędu (LOA) – nie wystarczą – LO RMS = 2.14 µm i Cylinder –6.63 D wskazują na duży cylinder, – ale sam cylinder nie „naprawi” obrazu przy tak wysokich HOA. Wniosek: korekcja okularowa będzie ograniczona. 5) Różnicowanie z tiltem (ważne szkoleniowo) – Tilt: gładka rampa + niskie HOA → nie ten przypadek. – KC: lokalna górka + bardzo wysokie HOA → dokładnie to widzimy. Znaczenie kliniczne – ❌ Okulary jednoogniskowe/progresywne → ograniczona skuteczność. – ⚠️ Adaptacja trudna, niestabilna ostrość. – ✅ Soczewki specjalistyczne (RGP, hybrydy, skleralne) → realna poprawa jakości widzenia. – 🔁 Monitorowanie progresji: coma i HOA są czułymi markerami zmian. Krótkie podsumowanie – „Asymetryczna, skręcona bryła 3D z bardzo wysokim HOA i dominującą comą — obraz typowy dla stożka rogówki.” |
 |  |
| Corneal Wavefront (aberrometria rogówkowa tabela) Na podstawie tabeli aberracji Z2–Z4 obraz oka jest optycznie bardzo regularny, bez cech ektazji, bez istotnych aberracji wysokiego rzędu. Dominują aberracje niskiego rzędu (astygmatyzm), a coma i trefoil są minimalne. To profil typowy dla zdrowej rogówki z niewielką, regularną wadą. Interpretacja astygmatyzmu: – niewielki i regularny, – Zgodny z krzywiznami rogówki i refrakcją, – Brak cech nieregularności (co byłoby typowe w KC). 👉 To astygmatyzm „okularowy”, łatwy do korekcji. Interpretacja Coma: – Wartości niskie – zdecydowanie poniżej progów podejrzenia KC (>0.3–0.4 µm). – Brak dominacji comy pionowej, która byłaby pierwszym sygnałem ektazji. Interpretacja trefoil: – Minimalny trefoil, – Brak nieregularności powierzchni rogówki (np. blizn, zmian zapalnych). 👉 Z3 potwierdza regularną geometrię rogówki. Interpretacja Z4: – Brak śladów nieregularnej powierzchni, – Brak zmian pourazowych lub pooperacyjnych. Obraz całościowy: – HO RMS = 0.23 µm → bardzo niskie – LO RMS = 0.53 µm → zgodne z niewielką wadą – Total RMS = 0.58 µm → dobra jakość optyczna 👉 To oko o wysokiej jakości obrazu, bez patologii rogówki. Jednozdaniowy opis szkoleniowy – „Dominują niskie aberracje (regularny astygmatyzm), HOA minimalne, brak comy — obraz typowy dla zdrowej, regularnej rogówki.” Kontrast oka zdrowego ze stożkiem – Zdrowe oko: coma ~0.1 µm, HOA <0.5 µm – Stożek: coma >1–2 µm, HOA >2–3 µm | Tabela aberracji Z2–Z4 przedstawia klasyczny, podręcznikowy profil stożka rogówki: – bardzo wysokie HOA, – dominująca coma (szczególnie pionowa), – nieregularny astygmatyzm, – zaburzona aberracja sferyczna. To obraz ciężkiej nieregularności rogówki, który w pełni tłumaczy gorszą jakość widzenia i trudności z korekcją okularową. Z2 – Aberracje niskiego rzędu (LOA) Z(2,0) – Defocus = 0.000 µm – Brak defocusu w sensie falowym nie oznacza braku wady. – Przy tak wysokich HOA defocus przestaje być dominującym problemem. Z(2,±2) – Astygmatyzm – Z(2,2) = –1.446 µm – Z(2,–2) = +1.571 µm Interpretacja: – Astygmatyzm bardzo wysoki i nieregularny. – Składowe o dużych, przeciwnych znakach → brak stabilnej osi. – Cylinder (–6.63 D) jest nieregularny, trudny do skompensowania okularami. 👉 To nie jest „zwykły cylinder” — to efekt deformacji rogówki. Z3 – Aberracje 3. rzędu (kluczowe dla KC) Coma (najważniejszy marker KC) – Vertical coma Z(3,–1) = –2.308 µm – Horizontal coma Z(3,1) = +1.396 µm Interpretacja: – Wartości skrajnie wysokie (norma <0.3–0.4 µm). – Dominacja pionowej comy → typowy stożek dolno-centralny. – Obecność silnej comy poziomej → nieregularność wieloosiowa. 👉 To najmocniejszy sygnał stożka rogówki w aberrometrii. Trefoil – Z(3,–3) = +1.034 µm – Z(3,3) = +0.159 µm Interpretacja: – Trefoil znacznie podwyższony → powierzchnia rogówki jest pofałdowana, – Często spotykane w średniozaawansowanym i zaawansowanym KC. Z4 – Aberracje 4. rzędu (utrwalona nieregularność) Z(4,0) – Aberracja sferyczna = –0.230 µm – Wartość nietypowa i niestabilna. – Świadczy o zaburzonej geometrii centralnej rogówki. Wtórny astygmatyzm i quatrefoil – Z(4,–2) = –0.466 µm – Z(4,2) = +0.238 µm – Z(4,4) = +0.143 µm Interpretacja: – Wyższe rzędy nie wygasają, lecz kumulują się. – To znak utrwalonej ektazji, a nie wczesnej zmiany. Obraz całościowy (kluczowe liczby) – HO RMS = 3.00 µm → ekstremalnie wysokie – LO RMS = 2.14 µm – Total RMS = 3.68 µm 👉 Przy takich wartościach: – ostrość w okularach jest ograniczona, – pacjent widzi: smużenie, cienie, „duchy”, spadek kontrastu, – klasyczna korekcja cylindryczna jest niewystarczająca. Jednozdaniowy opis szkoleniowy – „Dominują bardzo wysokie HOA z potężną comą pionową — obraz jednoznaczny dla stożka rogówki, z ciężką nieregularnością optyczną.” Co to oznacza praktycznie? – ❌ Okulary jednoogniskowe → ograniczona skuteczność – ⚠️ Progresy → bardzo trudna adaptacja – ✅ Soczewki specjalistyczne (RGP, hybrydy, skleralne) → realna poprawa – 🔁 Wskazane monitorowanie progresji (coma, HOA, topografia) |
 |  |
| W krzywiznach (axial, tangential) skala jest w dioptriach (D) – to miara krzywizny / mocy. Wnioski: Kształt symetryczny, bez śladu „łzy” ani lokalnego steepeningu. Krzywizny: Steep K 42.67 D, Flat K 42.09 D – wartości typowe. Astygmatyzm: 0.58 D – minimalny, regularny. Brak asymetrii góra–dół. Centralna strefa jednolita kolorystycznie (żółto-zielona). Co należy zauważyć: → Brak inferior steepening. → Brak czerwonych, gorących punktów lokalnych. → Mapa charakterystyczna dla rogówki regularnej. | Co widać w stożku: Klasyczny wzór “łezki / hot spot”: centralnie/nieco dolno-centralnie obszar czerwony (bardzo strome K). Wyraźna asymetria góra–dół: dolna część bardziej stroma. Dwa parametry zwykle zawyżone: – Steep K (często >47D), – Astygmatyzm nieregularny (różnica >1.5D, tutaj np. 1.76D). W stadium początkowym: Ognisko czerwieni jest mniejsze, słabiej odgraniczone. Steep K może być tylko lekko podwyższony (45–46D). A-I asymetria (inferior steepening) może być obecna, lecz delikatna: ΔK między górą a dołem np. 0.8D. Czasem obraz wygląda prawie normalnie – axial map bywa najmniej czuła we wczesnym stadium stożka. |
 |  |
| W krzywiznach (axial, tangential) skala jest w dioptriach (D) – to miara krzywizny / mocy. Wnioski: Mapa jest jednolita, bez punktowego steepeningu. Brak ostrego „hot spotu”, który byłby sygnałem KC. Powierzchnia wygląda „gładko” — bez gwałtownych przejść kolorów. Na co zwrócić uwagę: → Mapa tangencjalna w KC pokazuje ostre, małe ognisko stromizny — tutaj go nie ma. → Rogówka jest regularna i symetryczna. | Najbardziej czuła mapa na wczesny stożek. Co widać w stożku: Stożek jest wyraźny jako mała, bardzo stroma plamka (intensywna czerwień) dokładnie w miejscu szczytu stożka. Obraz jest bardziej „szczegółowy” niż axial – pokazuje prawdziwy punktowy steepening. W stadium początkowym: Mały lokalny steepening (kilka mm²). Czerwień może nie być intensywna – często żółto-zielone ognisko, ledwo sugerujące stożek. Mapa tangencjalna pokaże asymetrię szybciej niż axial. Pierwszy objaw stożka, często: asymetria przy dolnej obwódce, punktowy steepening. |
 |  |
| ELEVATION MAP — ocena względem BFS Fit Zone: 5.0 mm Wnioski: Elewacja w centrum: niewielkie wartości, w większości w granicach ±5 µm. Brak lokalnego wypuklenia w dolnej części. Δ (delta) w strefie optycznej nie przekracza typowych wartości normatywnych (<20 µm). Best Fit Sphere 7.95 mm → spokojna, regularna rogówka. Na co zwrócić uwagę: → Brak jakiegokolwiek uniesienia punktowego (w KC wczesnym +15–30 µm). → Δ niski → brak ektazji. Na Elevation Map widzisz nie krzywiznę rogówki, lecz różnicę wysokości między rzeczywistą powierzchnią rogówki a powierzchnią referencyjną (najczęściej BFS – Best Fit Sphere, czyli najlepiej dopasowana sfera). Skala kolorów (75 → –35) i opis „1 µm” lub „5 µm” to skok skali, oznaczają o ile mikrometrów rogówka odstaje od tej sfery – dodatnio lub ujemnie. | Pokazuje różnicę między rogówką pacjenta a powierzchnią referencyjną (najczęściej BFS – Best Fit Sphere). Co widać w stożku: W obszarze stożka elevacja dodatnia (kolory ciepłe) – wypukłość nad BFS. (tam gdzie jest trójkąt) W części przeciwnej elevacja ujemna (niebieskie). Wyraźny punkt „wybicia rogówki” – typowy dysk czerwieni lub żółci. BFS często jest większy (np. Best Fit Sphere 7.1 mm → bardziej płaska sfera, bo musi „pomieścić” stromy stożek). W stadium początkowym: Niewielka dodatnia elewacja: +5 do +10 µm (norma zwykle do ok. +8 µm). Wczesny KC może wymagać porównania: różnica w max/min elevation >10–15 µm zaczyna być podejrzana. Skala kolorów: 75 do –35 To wartości elewacji w mikrometrach (µm). Wartości dodatnie (np. +30, +50, +75 µm) Rogówka jest wydęta przed sferę referencyjną. Kolory: żółty–pomarańczowy–czerwony → większe uniesienie. Wartości ujemne (np. –10, –25, –35 µm) Rogówka jest zapadnięta względem sfery, czyli znajduje się „pod” powierzchnią BFS. Kolory: zielony–niebieski–fioletowy. Wartości rzędu +75 µm są bardzo wysokie i typowe dla wyraźnych stożków. |
 |  |
| Ring Image (obraz pierścieni Placido) Wnioski: Pierścienie koncentryczne, równomierne, bez „pociągnięcia” w żadną stronę. Brak deformacji lokalnych. Szerokość pierścieni równomierna na całym obwodzie. Na co zwrócić uwagę: → Najprostszy sygnał: pierścienie są okrągłe, czyli powierzchnia rogówki jest regularna. → Brak nieregularnego astygmatyzmu. | Co widać w stożku: Pierścienie zdeformowane, asymetrycznie rozciągnięte w kierunku wypukłości stożka. Koncentryczność zaburzona – owal zamiast koła. Czerwone overlay’e nie pokrywają idealnie pierścieni. W stadium początkowym: Jedynie delikatne rozciągnięcie lub nieidealna regularność pierścieni. Nierówna szerokość pierścieni w części dolnej. Często subtelna cecha: „płynięcie” pierścieni ku dolowi. |
Słowniczek:
Inferior steepening to jedno z najważniejszych pojęć w diagnostyce stożka rogówki (KC). Oznacza nadmierne, nienaturalne stromienie (zwiększoną krzywiznę) w dolnej części rogówki w porównaniu z częścią górną.
To właśnie różnica krzywizn góra–dół jest jednym z najwcześniejszych i najbardziej charakterystycznych sygnałów rozwijającego się stożka.
Keratoconus – KC = stożek rogówki
Hot spot to mały, lokalny obszar znacznie zwiększonej stromizny rogówki, widoczny jako intensywny, cieplejszy kolor (żółty–pomarańczowy–czerwony) na mapach topograficznych.
Jest to jeden z najbardziej charakterystycznych wczesnych sygnałów stożka rogówki — zwłaszcza na mapie Tangential Curvature, która ma najwyższą czułość wykrywania KC.
HO RMS (High Order Root Mean Square) – obejmuje tylko aberracje wysokiego rzędu:
Z3, Z4, Z5… (coma, trefoil, aberracja sferyczna itd.).
Nie obejmuje: defocusu (Z2,0), astygmatyzmu (Z2,±2), tiltu (Z1 – i tak go nie widać w iProfilerze).
Znaczenie kliniczne:
👉 pokazuje nieregularność powierzchni optycznej,
👉 mówi, ile jakości obrazu nie da się odzyskać okularami.
Total RMS – Obejmuje wszystkie aberracje od Z2 wzwyż (w iProfilerze):
defocus, astygmatyzm (LOA), aberracje wysokiego rzędu (HOA).
Znaczenie kliniczne:
👉 pokazuje całkowite „zniekształcenie” obrazu,
👉 miesza w sobie: wadę refrakcji + nieregularność.
HO RMS jest ważniejszy diagnostycznie bo:
– nie zależy od mocy okularów,
– nie znika po korekcji,
– koreluje z jakością widzenia, kontrastem i adaptacją,
– jest czułym markerem stożka rogówki i innych ektazji.
Total RMS bez kontekstu HO RMS może wprowadzać w błąd.
Tilt (przechylenie osi widzenia) to zjawisko globalne, więc nie tworzy lokalnych „hot spotów” ani asymetrii typowych dla patologii. Na mapach topograficznych (Axial, Tangential, Elevation) objawia się subtelnie: jako jednostronny gradient lub przesunięcie środka – a nie jako punktowa deformacja. Najczytelniej widać go na Wavefront, na krzywiznach bywa „maskowany”.