Podstawy
W kontroli krótkowzroczności najważniejszym parametrem długoterminowym jest AL, czyli długość osiowa oka, oraz tempo jej wzrostu.
Sama wada w dioptriach nie pokazuje całego obrazu. Długoterminowe ryzyko chorób oczu związanych z krótkowzrocznością jest silniej powiązane z nadmiernym wydłużaniem oka niż z samą wartością korekcji.
Dlatego celem kontroli krótkowzroczności jest przede wszystkim spowolnienie wzrostu osiowego oka.
Może zdarzyć się, że wada w dioptriach zmienia się niewiele, a długość oka nadal rośnie. Może też zdarzyć się odwrotnie: wada zmienia się, a AL pozostaje względnie stabilne. Wynika to z tego, że refrakcja zależy od całego układu optycznego oka: długości oka, rogówki, soczewki wewnątrzgałkowej, akomodacji oraz warunków badania.
Dlatego skuteczności szkieł kontroli krótkowzroczności, takich jak MiYOSMART, MyoCare, Stellest czy inne, nie oceniamy wyłącznie po zmianie dioptrii. Najważniejsze jest sprawdzenie, czy udało się spowolnić wzrost AL w kolejnych pomiarach.
Różne pytania i odpowiedzi
Odpowiedzi Sylwii Kijewskiej
– Czy współczynnik AL/CR ma znaczenie jeśli i tak patrzymy głównie na długość oka?
W przypadku AL/CR to coraz częściej jest to współczynnik brany pod uwagę przy progresji krótkowzroczności. Zasadniczo przy współczynniku większym niż 3,026 możemy spodziewać się szybszej zmiany w kierunku krótkowzroczności.
– Jaki jest minimalny czas noszenia MiYosmartów (w ciągu dnia, tygodnia), poniżej którego efekt może być słaby?
Polecamy, by MiYOSMART było główną metodą korekcji wady, noszoną przez większość dnia. Nie mamy danych o minimalnym czasie noszenia wymaganym do otrzymania rezultatów. W badaniach, które przedstawiamy średni czas noszenia MiYOSMART wynosił ok. 13 godzin dziennie. W obserwacji z Wielkiej Brytanii, zalecany był czas noszenia min. 10 godzin/dziennie.
– Które z przedstawionych błędów najbardziej obniżają skuteczność soczewek:
błąd centracji, zły kąt pantoskopowy, za duży łuk oprawy, za duży vertex?
Tu podkreślę te najbardziej wpływające na skuteczność. Zły kąt pantoskopowy i łuk oprawy będą wpływać na adaptację do soczewek.
– Jaka jest zależność pomiędzy AL a wzrostem dziecka?
Ze znalezionych przeze mnie danych zależność jest liniowa, zatem im wyższe dziecko tym statystycznie dłuższe gałki oczne. Oczywiście zawsze będzie to kwestia indywidualna, więc nie warunkowałabym wzrostem zmian w długości gałki ocznej.
– Czy jest możliwe, że jedna metoda będzie działać, a inna nie?
Oczywiście. Dlaczego tak się dzieje, jeszcze nie wiemy, niemniej może się tak zdarzyć. Szczególnie przy porównaniu ortokeratologii, soczewek okularowych i atropiny. Niemniej, mechanizmy działania u poszczególnych dzieci są przedmiotem badań.
Wzrost dziecka a długość oka
Wyższe dzieci statystycznie częściej mają dłuższe oczy, a okres szybkiego wzrostu ciała może iść razem z szybszym wzrostem AL — axial length, czyli długości osiowej oka. Ale to nie oznacza, że długie oko można usprawiedliwić tym, że dziecko jest wysokie.
Dziecko 10-letnie o wzroście typowym dla 7-latka może mieć naturalnie mniejsze oko niż przeciętny 10-latek. W badaniach u emmetropów wzrost ciała i wzrost długości osiowej oka są ze sobą powiązane. Ale nie zastąpiłbym wieku wzrostem całkowicie. Lepiej zrobić model:
wiek + płeć + centyl wzrostu + AL + AL/CR
Czyli wzrost jako korekta interpretacji, nie główna oś siatki.
Co pokazują badania
W badaniu Kearney i wsp. u kaukaskich dzieci i młodych dorosłych obserwowanych przez 4 lata wzrost ciała i wydłużanie AL — axial length, długości osiowej oka były skorelowane u utrzymujących emmetropię.
U emmetropów 1 cm wzrostu ciała odpowiadał około 0,02–0,03 mm wzrostu AL, natomiast u krótkowidzów AL rosło znacznie szybciej względem wzrostu ciała — np. około 0,14–0,15 mm na 1 cm w niektórych grupach krótkowzrocznych.
Dlaczego nie zamieniać wieku na wzrost
| Powód | Znaczenie praktyczne |
|---|---|
| Wiek nadal pokazuje etap rozwoju oka | Oko 10-latka ma za sobą dłuższy okres emmetropizacji, nauki, pracy z bliska i ekspozycji środowiskowej niż oko 7-latka. |
| Wzrost ciała nie mówi wszystkiego o oku | Dwoje dzieci o tym samym wzroście może mieć różny AL, inną rogówkę, inne AL/CR i inną refrakcję. |
| Skoki wzrostowe są nierówne | Dziecko może być niskie, ale już dojrzewać; inne może być wysokie, ale okulistycznie nadal mieć typową dynamikę dla wieku. |
| Siatki AL są zwykle zbudowane według wieku i płci | Jeśli zamienisz wiek na wzrost, wychodzisz poza walidację tych siatek. |
| AL/CR częściowo rozwiązuje problem „duże oko vs małe oko” | Bo mówi, czy długość oka jest proporcjonalna do krzywizny rogówki. |
Praktyczna interpretacja – uwzględnienie dodatkowo wzrostu.
| Sytuacja | Jak bym interpretował |
|---|---|
| 10-latek niski jak 7-latek, AL niskie/średnie dla 10-latka | Raczej spokojnie; może to wynikać z mniejszej budowy ciała. |
| 10-latek niski jak 7-latek, AL wysokie dla 10-latka | Bardziej niepokojące, bo oko jest długie mimo małej budowy ciała. |
| 10-latek niski, AL średnie dla 10-latka, ale AL/CR wysokie | Warto obserwować; proporcja oko–rogówka może sprzyjać krótkowzroczności. |
| 10-latek niski, AL rośnie szybko | To ważniejsze niż sam wzrost ciała — obserwować jak potencjalne ryzyko. |
| 10-latek niski, AL stabilne i refrakcja stabilna | Wzrost ciała może tłumaczyć mniejsze oko; kontrola standardowa. |
około 1 cm różnicy wzrostu ≈ 0,02–0,03 mm różnicy AL
Wiek a wzrost
Dane 4–6 lat pochodzą z tabel OLA 2012: P50 dla chłopców 4, 5 i 6 lat wynosi odpowiednio 104,9; 111,8; 118,4 cm, a dla dziewcząt 103,7; 110,5; 117,0 cm. Dane 7–16 lat pochodzą z tabel OLAF 2010, gdzie P50 dla chłopców i dziewcząt podano osobno dla każdego wieku.
| Wiek | Chłopcy — wzrost P50 | Dziewczęta — wzrost P50 |
|---|---|---|
| 4 lata | 104,9 cm | 103,7 cm |
| 5 lat | 111,8 cm | 110,5 cm |
| 6 lat | 118,4 cm | 117,0 cm |
| 7 lat | 124,6 cm | 123,0 cm |
| 8 lat | 130,5 cm | 129,4 cm |
| 9 lat | 136,3 cm | 135,2 cm |
| 10 lat | 141,5 cm | 140,8 cm |
| 11 lat | 146,7 cm | 147,1 cm |
| 12 lat | 152,9 cm | 153,8 cm |
| 13 lat | 160,2 cm | 159,1 cm |
| 14 lat | 167,2 cm | 162,2 cm |
| 15 lat | 172,5 cm | 163,7 cm |
| 16 lat | 175,7 cm | 164,4 cm |
Jak to wykorzystać na przy pomiarach.
W arkuszu można dodać komentarz:
- jeśli wzrost dziecka jest dużo poniżej średniej, a AL jest wysokie:
„AL może być istotnie wysokie względem budowy dziecka — zalecana uważna kontrola.” - jeśli wzrost dziecka jest powyżej średniej, a AL lekko podwyższone:
„Nieco dłuższe AL może częściowo odpowiadać większej budowie ciała, ale decydujące jest tempo wzrostu AL.”